Makineler Nasıl Üretir?
- 7. Sınıf
Bu ünite, öğrencileri üretken yapay zekânın temelleriyle ve dünya üzerindeki etkileriyle tanıştırır. İlk derste, sınıflandırma veya tahmin yapan yapay zekâ ile yeni içerik üreten yapay zekâ arasındaki farkı uygulamalı bir etkinlikle ayırt eder. İkinci derste, bir görselin adım adım denenip düzeltilerek ya da bir gürültüden temizlenerek nasıl oluşturulduğunu basit, elle yapılan simülasyonlarla keşfeder ve insan ile yapay zekâ yaratıcılığını karşılaştırır. Üçüncü derste ise gerçekçi sahte içerik (deepfake) kavramıyla tanışır; yapay zekâ tarafından üretilen medyanın bilgi kirliliği, itibar zedelenmesi ve mahremiyet ihlali gibi toplumsal zararlarını senaryolar üzerinden değerlendirir ve sorumlu kullanım için öneriler geliştirir.
Bu Modülde Ne Var?
1. Üretken Yapay Zekâ Nedir? Öğrenciler önce kendi tasarladıkları bir karakterin özelliklerinden yola çıkarak, sınıflandırma/tahmin yapan yapay zekâ ile yeni içerik üreten yapay zekâ arasındaki farkı keşfeder. Görselleri inceleyip hangi kategoriye ait olduklarını gerekçeleriyle tartışarak, yapay zekânın yeni içerik üretmek için neden çok fazla veriye ihtiyaç duyduğunu sorgular.
2. Yapay Zekâ ile Görsel Oluşturma Öğrenciler, yaratıcılığın ne olduğunu tartıştıktan sonra bir görselin iki farklı yöntemle nasıl oluşturulduğunu elle yapılan etkinliklerle canlandırır: adım adım geri bildirimle geliştirilen bir çizim ve gölgeli bir yüzeyden silinerek ortaya çıkarılan bir görüntü. Bu iki yöntemi karşılaştırarak insan ve yapay zekâ yaratıcılığı arasındaki benzerlik ve farkları değerlendirir.
3. Gerçekçi Sahte İçerik (Deepfake) Öğrenciler, yapay zekâ tarafından üretilmiş yüz görsellerindeki sahtelik ipuçlarını (göz, diş, kenar bulanıklığı gibi) fark etmeyi öğrenir ve gerçekçi sahte içerik teknolojisinin bilgi kirliliği, itibar zedelenmesi ve mahremiyet ihlali gibi risklerini üç senaryo üzerinden tartışır. Sahte içerikleri tespit etmeye yönelik yöntemleri inceleyerek sorumlu kullanım için öneriler geliştirir.
Öğretim Programı Uyumu (Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli):
Bu ünite, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli'nin Beceriler Çerçevesi'yle bütünleşik olarak tasarlanmıştır: birinci derste öğrenciler sınıflandırma ve karşılaştırma becerileriyle sınıflandıran/tahmin eden yapay zekâ ile üretken yapay zekâ arasındaki farkı sorgulayıp (YZU.1.1.1, YZU.1.1.2) merak ve yaratıcılık eğilimlerini harekete geçirir. İkinci derste gözlemleme ve gözleme dayalı tahmin etme becerileriyle görsel üretim süreçleri elle yapılan simülasyonlarla somutlaştırılır; azim, sabır ve sistematiklik değerleri eşliğinde yapay zekâ araçlarıyla çalışma çıktısına (YZU1.2.1) ulaşılır. Üçüncü derste ise çözümleme ve eleştirel düşünme becerileriyle gerçekçi sahte içeriğin etik ve güvenlik/gizlilik boyutu incelenir (YZU.1.1.3); Erdem-Değer-Eylem Çerçevesi'nde adalet, mahremiyet ve sorumluluk değerleri somut senaryolar üzerinden sorumlu karar verme becerisiyle pekiştirilir. Bu kademeli akış, öğrenciyi kavramsal ayrımdan uygulamalı keşfe, oradan da etik değerlendirmeye taşır.
1. Üretken Yapay Zekâ Nedir?
Yapay Zeka Uygulamaları
YZU.1.1.1. Yapay zekâya ilişkin temel kavramları sorgulayabilme
YZU.1.1.2. Yapay zekânın uygulamalarını sınıflandırabilme
Bilişim Teknolojileri ve Yazılım
BTY.5.1.4. Yapay zekâ ile ilgili temel kavramları ve özellikleri sorgulayabilme
BTY.5.5.1. Yapay zekâ uygulamalarını sınıflandırabilme
Teknoloji ve Tasarım
TT 7.9.1. Yapay zekâ kavramını, algoritmalarını, avantaj ve dezavantajlarını sorgulayabilme
2. Yapay Zekâ ile Görsel Oluşturma
Yapay Zeka Uygulamaları
YZU.1.2.1. Yapay zekâ teknolojileri ile çalışabilme
Bilişim Teknolojileri ve Yazılım
BTY.6.5.3. Yapay zekâ araç ve teknolojileri ile model geliştirebilme
BTY.6.5.2. Yapay zekâ araç ve teknolojileri ile çalışabilme
BTY.5.5.1. Yapay zekâ uygulamalarını sınıflandırabilme
Teknoloji ve Tasarım
TT.7.2.3. Sanat-tasarım eleman ve ilkelerini kullanarak analoji yapabilme
3. Gerçekçi Sahte İçerik (Deepfake)
Yapay Zeka Uygulamaları
YZU.1.1.3. Yapay zekâya ilişkin etik ve güvenlik-gizlilik önlemlerini yönetebilme
Bilişim Teknolojileri ve Yazılım
BTY.5.5.2. Yapay zekâya ilişkin etik ve güvenlik/gizlilik önlemlerini yönetebilme
BTY.6.4.3. Siber ortamda güvenlik önlemlerini yönetebilme
BTY.5.4.2. Dijital ortamlarda gizlilik ve güvenlik önlemlerini yönetebilme
Teknoloji ve Tasarım
TT.7.1.4. Çevresindeki teknoloji ve tasarım gelişmelerini değerlendirebilme
