Botun Arkasındaki Beyin
- 5. Sınıf
Bu dört derslik ünite, sohbet botlarının nasıl çalıştığını ve günlük hayatı nasıl etkilediğini adım adım açar. Öğrenciler önce doğal dil işleme, büyük dil modelleri ve makine öğrenmesiyle botun bir sonraki kelimeyi nasıl tahmin ettiğini, veri kümeleri ve insan geri bildirimiyle nasıl geliştiğini öğrenir. Ardından internetten toplanan verilerin bot yanıtlarındaki önyargıyı nasıl şekillendirdiğini araştırır, kendi sosyal bağlantı biçimlerini haritalayıp yapay zekânın bu bağları güçlendirip güçlendirmediğini sorgular. Son derste kendi deneyimlerinden yola çıkarak sınıf için ortak bir yapay zekâ kullanım norm seti oluşturup oylarlar.
Bu Modülde Ne Var?
Sohbet Botları Nedir ve Nasıl Çalışır? Öğrenciler sohbet botlarının günlük kullanımını tartışarak başlar ve bir botla 'bağ kurmanın' ne anlama geldiğini sorgular. Doğal dil işleme, büyük dil modelleri ve makine öğrenmesi kavramları tanıtılır; botun devasa metin veri kümelerinden kelime kalıplarını öğrenip bir sonraki kelimeyi nasıl tahmin ettiği somut örneklerle gösterilir. Ders, botların hata ve 'halüsinasyon' üretme nedenlerini ve insan geri bildiriminin çıktıları nasıl iyileştirdiğini tartışarak kapanır.
Sohbet Botlarında Önyargıyı Keşfetmek / İnterneti Sorgulamak Öğrenciler internetin gerçek, görüş ve kurgu içeren çok katmanlı yapısını sorgular; hatalı bir yapay zekâ önerisi vakası üzerinden önyargı kavramını ve bilgi kaynaklarının güvenilirliğini tartışırlar. 'İnterneti Sorgulamak' etkinliğinde internet içeriklerini haber, yorum, reklam ve sosyal paylaşım gibi kategorilere ayırıp farklı söylem biçimlerini karşılaştırırlar. Ders, ilk bulunan bilginin sorgulanmadan kabul edilmemesi gerektiği fikri üzerinde uzlaşarak kapanır.
Bağlantı Anlarımızı Haritalamak Öğrenciler sözlü, fiziksel, duygusal ve dijital bağlantı biçimlerini sınıflandırıp bir 'Günlük Bağlantı Tablosu'yla kendi gün içindeki etkileşimlerini kaydeder. Yapay Zekâ Etkisi Beyin Fırtınası etkinliğinde sosyal medya önerileri, sohbet botları ve otomatik düzeltme gibi teknolojileri tanımlar; bir T-grafiğinde bu teknolojilerin ilişkileri güçlendiren ve aşındıran yönlerini karşılaştırırlar. Ders, yapay zekânın sosyal bağları destekleyip desteklemediğine dair mantıksal bir tartışmayla kapanır.
Sınıfımızda Yapay Zekâ Kullanım Normlarımızı Oluşturmak Öğrenciler yapay zekâ araçlarını kullanım deneyimlerini paylaşır ve bu araçların öğrenme ile dürüstlük üzerindeki etkisini eleştirel biçimde değerlendirir. Bir yazı yazma sürecinin adımlarını inceleyip bağımsız düşünme ile yapay zekâ desteğinin sınırlarını belirlerler. Gruplar akademik sorumluluk ve şeffaflık ilkelerine dayalı kendi kullanım yönergelerini yazar, galeri yürüyüşüyle birbirlerininkini karşılaştırır ve sınıfın ortak normlarını oylayarak dersi tamamlarlar.
Öğretim Programı Uyumu (Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli):
Bu ünite, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli'nin Beceriler Çerçevesi'yle bütünleşik olarak tasarlanmıştır: Ders 1'de öğrenciler veri kümesi, algoritma, doğal dil işleme, büyük dil modeli ve tahmin gibi kavramları tanımlayarak sohbet botlarının çalışma mantığını çözümler; hata ve önyargı kaynaklarını eleştirel bir süzgeçten geçirip insan geri bildiriminin çıktıları nasıl geliştirdiğini değerlendirirler. Ders 2'de internetin çok katmanlı yapısını sorgulayan öğrenciler, hatalı bir yapay zekâ önerisi örneği üzerinden önyargı kavramını tartışır, içerikleri haber/yorum/reklam/paylaşım gibi kategorilere ayırarak bilgi kaynaklarının güvenilirliğini test eder. Ders 3'te sözlü, fiziksel, duygusal ve dijital bağlantı biçimlerini sınıflandıran öğrenciler kendi alışkanlıkları üzerine öz farkındalık geliştirir, yapay zekânın ilişkileri güçlendiren ve aşındıran yönlerini bir T-grafiğinde karşılaştırırlar. Ders 4'te ise yapay zekâ araçlarının okul ödevlerindeki rolünü sorgulayan öğrenciler, akademik dürüstlük ve şeffaflık ilkelerine dayalı kendi kullanım yönergelerini yazar ve sınıfın ortak normlarını oylayarak sentezler.
İlişkili Öğrenme Çıktıları:
1. Sohbet Botları Nedir ve Nasıl Çalışır?
Yapay Zeka Uygulamaları
YZU.1.1.1. Yapay zekâya ilişkin temel kavramları tanımlar, sorgular, bilgi toplar, doğruluğunu değerlendirir ve çıkarım yapar
YZU.1.1.2. Yapay zekâ sistemlerinin temel çalışma süreçlerini açıklar, veri-algoritma-tahmin ilişkisini yorumlar, çıktılardaki hata ve önyargı kaynaklarını tartışır
YZU.1.1.3. Yapay zekâda etik ve güvenlik/gizlilik risklerini ve önlemlerini belirler, uygulamaları etik ilkeler ile güvenlik/gizlilik açısından değerlendirir
Bilişim Teknolojileri ve Yazılım
BTY.5.1.4. Yapay zekâ ile ilgili temel kavramları ve özellikleri sorgulayabilme
BTY.5.5.1. Yapay zekâ uygulamalarını sınıflandırabilme
Teknoloji ve Tasarım
TT 7.9.1. Yapay zekâ kavramını, algoritmalarını, avantaj ve dezavantajlarını sorgulayabilme
2. Sohbet Botlarında Önyargıyı Keşfetmek / İnterneti Sorgulamak
Yapay Zeka Uygulamaları
YZU1.1.1. Yapay zekâya ilişkin temel kavramları tanımlar, sorgular, bilgi toplar ve toplanan bilgilerin doğruluğunu değerlendirerek çıkarım yapar
YZU1.1.3. Yapay zekâda etik ve güvenlik/gizlilik risklerini ve önlemlerini belirler, uygulamaları etik ilkeler ile güvenlik/gizlilik açısından değerlendirir
Bilişim Teknolojileri ve Yazılım
BTY.5.3.3. İnternet ile amacına uygun olarak çalışabilme
BTY.5.5.2. Yapay zekâya ilişkin etik ve güvenlik/gizlilik önlemlerini yönetebilme
Teknoloji ve Tasarım
TT 7.9.1. Yapay zekâ kavramını, algoritmalarını, avantaj ve dezavantajlarını sorgulayabilme
TT.7.3.1. Tasarım problemlerini çözümleyebilme ve geliştirebilme kriterlerini sınıflandırabilme
3. Bağlantı Anlarımızı Haritalamak
Yapay Zeka Uygulamaları
YZU1.1.1. Yapay zekâya ilişkin temel kavramları tanımlar, sorgular, bilgi toplar ve toplanan bilgilerin doğruluğunu değerlendirerek çıkarım yapar
YZU1.1.3. Yapay zekâda etik ve güvenlik/gizlilik risklerini ve önlemlerini belirler, uygulamaları etik ilkeler ile güvenlik/gizlilik açısından değerlendirir
Bilişim Teknolojileri ve Yazılım
BTY.5.1.2. Bilişim teknolojilerinin birey ve toplum üzerindeki etkilerini özetleyebilme
BTY.5.5.2. Yapay zekâya ilişkin etik ve güvenlik/gizlilik önlemlerini yönetebilme
Teknoloji ve Tasarım
TT.7.1.4. Çevresindeki teknoloji ve tasarım gelişmelerini değerlendirebilme
TT.7.1.3. Teknoloji ve tasarım ürünlerini karşılaştırabilme
4. Sınıfımızda Yapay Zekâ Kullanım Normlarımızı Oluşturmak
Yapay Zeka Uygulamaları
YZU1.1.1. Yapay zekâya ilişkin temel kavramları tanımlar, sorgular, bilgi toplar ve toplanan bilgilerin doğruluğunu değerlendirerek çıkarım yapar
YZU1.1.3. Yapay zekâda etik ve güvenlik/gizlilik risklerini ve önlemlerini belirler, uygulamaları etik ilkeler ile güvenlik/gizlilik açısından değerlendirir
Bilişim Teknolojileri ve Yazılım
BTY.5.5.2. Yapay zekâya ilişkin etik ve güvenlik/gizlilik önlemlerini yönetebilme
BTY.5.4.1. Bilişim etiği kural ve ilkelerini yorumlayabilme
Teknoloji ve Tasarım
TT.7.3.1. Tasarım problemlerini çözümleyebilme ve geliştirebilme kriterlerini sınıflandırabilme
